حرکت در سطح

  • من را فرانسوی ببوس

    روايتی است از زير گلو تا پشت گردن که آيه هايش به خط نستعليق آمده اند. رنگ پريده از خواب های غمگين. شصت و يک سوره از تورات تنی. بخش شعرها به عنوان "من را فرانسوی ببوس" عاشقانه هايى ست همراه با واکنش های سياسی و اجتماعی. شعرها سايه هايی هستند، افتاده روی قبرها با تابوت های آماده، رو به درخت های خشک شده ، رو به آدم های خشک شده ، رو به آهن های به کار رفته در تن. بغلشان رفت به آغوش، بغلشان کنيد. بغلشان کنيد.

    • این برنامه شعر خوانی هوشنگ چالنگی POEM

      و گزارش این علف بی رنگ به همراه تو این گونه ست اگر این شب ست اگر این نسیم به همراه تو نواده ی خوابالود هم سیاهی ی تنها خود تویی بهین شب تنها که خود می سازی و آبها که در پای تو می خسبند رنگ می گیرد. .

    • گفتگوی رادیویی با رضا قاسمی

      رضا قاسمی، نویسنده‌ی شناخته شده و خالق آثاری چون "همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها"، این روزها دارد آخرین قصه خود را در فیس‌بوک منتشر می‌کند. او با ما از دغدغه‌های نویسنده‌ای می‌گوید که در زمانه فیس‌بوک می‌زید و می‌نویسد.

    • عدوی تو نیستم من، انکار توام

      ناما جعفری، شاعر بیست و هفت سالۀ ایرانی، در مجموعه‌ای با عنوان «تجمع در سلول انفرادی» کوشیده است تجربۀ پرورده و بالیده شدن اندیشه و عاطفۀ شاعران ایرانی را در برخورد به فرایافت پیکار مدنی نمایش دهد.

    • من یک ادوارد دست قیچی هستم ای تیم برتون لعنتی

      آدم به دوستی این موجودات عجیب، اما معصوم و صادق بیشتر می‌تواند اعتماد کند تا کسانی که پشت علاقه‌شان یک دنیا خودخواهی، منفعت‌طلبی و ریاکاری نهفته است. من ترجیح می‌دهم در آن قلعه گوتیک با ادوارد دست قیچی زندگی کنم، از رولت‌های گوشت سویینی تاد بخورم

    • چشمان کاملاً باز استنلی کوبریک

      هفت سال بعد، «کوبریک» فیلم تحسین‌برانگیز «غلاف تمام فلزی» را درباره جنگ ویتنام به‌تصویر کشید. آخرین فیلم این نابغه سینما در سال ۱۹۹۹ و با فاصله ۱۲ سال بعد از فیلم قبلی ساخته شد؛ «چشمان کاملا بسته» با بازی «تام کروز» و «نیکول کیدمن» که از جشنواره ونیز موفق به کسب جایزه شد.

۱۳۹۰ دی ۱۳, سه‌شنبه

شعر زنان ایران در آستانه ی هزاره ی سوم

http://oi41.tinypic.com/ilj2n6.jpg 

داریوش مهبودی


وقتی کتاب " من از چمدان های خالی می ترسم " سروده ی فرحناز عباسی به دستم رسید احساس کردم شعر زنان ایران قطعه ی گمشده ی پازل خود را باز یافته است . این مقاله چنان که از عنوانش هم پیداست به شعر زنان ایران به مثابه ی یک جنبش اجتماعی می پردازد . و مفتخر است که قطعه ی گمشده ی این پازل را به علاقمندان این جنبش معرفی می کند.
شعرهای فرحناز عباسی در نگاه اول حزن همراه با تعقیدی دارد که مخاطب را با دشواری های تراشیدن یک توده ی یخ برای رسیدن به دریای جهان شعر مواجه می کند . اما با کمی درنگ مخاطب پر حوصله با حاصل جمع همه ی مکانیزم های زبانی شعر زن ایران [مشخصن فروغ پیش از انقلاب 57 و رزا جمالی – گراناز موسوی- پگاه احمدی -ندا کامیاب - مریم هوله - لیلی گله داران پس از انقلاب57] روبرو می شود که می کوشد دروازه ای را پیش روی شعر به بن بست رسیده ی زنان امروز ایران بگشاید .
اینکه می گویم بن بست شاید اندکی بد بینانه به نظر برسد و مخاطب جدی  در سطح علی رضا بهنام را  به خورده گرفتن وادارد که مگر نو آوری زنان یاد شده را فراموش کرده اید ؟
 هر کدام از این شاعران رفتاری یک جانبه با تعارض وضعیت وجودی زن بودن از یک سو و social function از طرف دیگر داشته اند .   به عوان نمونه ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد  پولی فونی زنانه ای را اجرا می کند . نگاه کنید به کتاب دکتر تسلیمی – گزاره هایی در شعر معاصر .  دکتر تسلیمی  به روح پولی فونیک فروغ به درستی اشاره کرده – چندان که جورکش در بوطیقای نیما یافته است -  اما کمتر متوجه  گریز فروغ در زبان از فخامت است . فخامت پارسی گویان مردان خراسانی  و عراقی و هندی . هرچند هر کدام از این سه حوزه ی اجتماعی سه قوم نژاد آریایی را در شعر نمایندگی می کنند اما تحت روح ملی ایرانی  تنها صدای مردان به گوش رسیده است . اما فروغ طهران ِ پس از کودتای 28 مرداد را این بار از نگاه یک زن طبقه ی متوسط بازمی گوید : و این منم زنی تنها در آستانه ی فصلی سرد ، الخ .    او سرمای وجودی زن شهری تازه عریان به خیابان آمده  در حضور  چشمهای فئودال هایی ست که کراوات زده در نهاد دولت جامعه ی بی سواد  و مذهبی را به مدرنیسم نه تنها دعوت که چون رمه ای از گوسپندان شبانی می کنند . شاید صدای  شاملو در اعتراض  و حمایت از وضعیت این زن شاعر است.  حمایتی که شاملو در فریاد بلندی چنینش می سراید : شب نیست . ماه نیست . نه روز و نه آفتاب . ما بیرون رمان ایستاده ایم ، الخ .  وجه مثالی و ایدئال شاعری به مثابه ی وضعیت وجودی . هم طراز   با عشق . تنهایی. آزادی . مسئولیت  . ایمان . رد پای فروغ در کاریدالله رویایی بی نظیر است . خود کار یک مقاله ی مجزا ومبسوط است . سهراب را فروغ سهراب کرد .  باری . این خدمت شاملو به زن ایرانی مهمتر از حمایت گلستان از فروغ است. حمایت ایدئولوژیک است .انقلاب 57 پیروزی و شکست توامان این ایدئولوژی بود . پس از سکوت عمیق 60 نسلی از روشنفکران برآمدند که محل نزاع دیالکتیک شکست و پیروزی را در دیالکتیک زیبایی شناختی تئوری و زندگی  جسته اند . آنطور که کرملین روشنفکری ایرانی را فتح کرد ه بود و نجف سالها بود که قم را تصرف کرده بود – اکنون منبر محمد و علی به نماز جمعه رسیده بود . تئوری زبان دیگر به یک مرام اجتماعی تبدیل شد . از آنجایی که شاعران آگاه ترین کسان به زبان بوده اند – امروز رهبری این جنبش را شاعران  به عهده گرفته اند . دست آورد مهم جمهوری اسلامی در بالاترین سطحش باز کردن دانشگاه به شکلی عمومی تر و توسعه ی آموزش و پرورش در مناطق محروم بود . این نسل خود دست پرورده ی  کودکستان ها مدارس دانشگاه ها  و البته رسانه های گروهی بود . نگاه کنید به مصاحبه ی من با محمد ملازاده 1 تا ریشه های  اجتماعی فرهنگی این جنبش اجتماعی را در ادبیات امروز بهتر درک کنید . استارت را پیش از این غزاله علی زاده و یکی دو نفر دیگر زده اند . اما چاپ این مرده سیب نیست یا خیار است یا گلابی – عمق حاد این جنبش را متوجه زبان کرد . البته مردان نیز در این کار زنان را همراهی کردند .

این نسل اعتراض عمیق و بنیادینش را متوجه زبان کرد . نگاه کنید به مصاحبه ی من با پیمان یزدان پناه 2 . خلاصه اینکه ایدئولوژی همچون نهاد سلطه مستتر در زبان در فرایند نوشتن – سرودن- حرف زدن وحتا نشانه های body language دیکانستره شده است . رزا عشق را در این زبان جستجو کرده است . هرچند با برگذشتن از سنین نوجوانی به میانسالی و رخ نمودن  وضعیت وجودی متفاوت  و جمع شدن اینها حول هم به – برای ادامه ی این ماجرای پلیسی  قهوه ای دم کرده ا م و کار اخیر او که نشرچشمه منتشر کرده – منجر شده است . جایی که تعارض اجتماعی به تعارض درونی رسیده است . چیزی که شعر را به  internal experience    یا همان تجربه ی درونی محض می رساند . نگاه کنید به جزوه ی به سوی چند- شعر – درآمدی بر پدیدار شناسی رزاوی و زایش پساژانر . 3 اصولن شعر زنان دهه ی هفتاد در ادامه این متودولوژی را ترجیح داده است  : postgenerism . مریم هوله  این پولی فونی را در زبان جست – جایگشت ِ چالش مدام انزوا و مبارزه ی سیاسی  . لیلی گله داران این شیزوفرنیا را پولیفونیزه و در پرفورمنس جسته است : هدیه ای که از روم آورده با عناصر بومی جنوب ایران ترکیب کرده  تا نقدی بر فرهنگ اسلامی و جایگاه زن زده باشد : یوسفی که لب نزدم . اما در شعر های جدید ترش که  مجوز انتشار نگرفتند با اندکی غربزدگی به مثابه ی نادیده گرفتن ظرفیت هنر ایرانی – که در شعرمعاصر خاستگاه هایش را در شعر نیما یافته و با شاملو و اخوان – کدکنی- جورکش – بنیاد- آتشی- رادمنش – چالنگی و سیروس نوذری – ادامه یافته  است . این قطع ارتباط قهری جدی و خداحافظی همیشگی با فرهنگ ایرانی ست . پیشنهاد من به او این است که دیگر به زبان ایتالیایی بنویسد . اما دست کم  فتوریسم هنری ایتالیا یی را در پیوند با  فتوریسم روسی نگاه کند . آنجا که اعتراض همچون عشق و آگاهی طبقاتی  یک وضعیت وجودی ست . که در ابر شلوارپوش همچون مانیفست جدید انقلاب اکتبر در زبان حاضر است 4: می ایی عنق تر از عنق . می گزی پوست  گوزن دستکشت را . می گویی راستی خبر داری ؟ دارم شوهر می کنم . خب بکن . بدرک . فکر کرده ای از پا می افتم ؟ ببین . آرامم . آرام تر از نبض یک مرده .
پگاه احمدی -  فروغ و شیمبورسکا و سیلویا پلات را با همان عمق زبانی که از کتابهای ازفندکم چهره ی شما می پرد بیرون  و آمبولانسی پر از حلاج  آموخته بود  این بار  به شیوه ای popular در فضای روشنفکری ده های 70 و80 تجربه می کند . اما اندکی محافظه کاری هر چند وی را معقول و موفق نشان می دهد به انزوای عمیقی در شعر او دامن می زند . تنهایی او بیشتر به دلیل چالش صورتهای ازلی با شکلهای امروزی زیستن اند . یأس عمیق او شعر او را مثل شعر فرحناز عباسی سرد – ضمخت و عمیق کرده است .  اما همه ی اینها ناشی از یک جانبه نگریستن به وضعیت زن امروز است . من مقدمه ی فاضلانه ی  پگاه احمدی را بر آنتولوژی شعر زنان ایران قبول ندارم هرچند آنرا تحسین می کنم. صدای مریم هوله در غرب به دیوانگی گراییده است . دلیلش را باید در زندگی کولی وار او جست . او پولی فونی را از سیر در آفاق و انفس  آموخته است و از این جهت با رابعه  قدیس هم پهلوست . آن روی دیگر سکه ی حلاج است . تیفورک ست به نزدیک بایزید و در عین حال دوبوار است در اتاق خواب سارتر . مبارزه ی سیاسی اش را به خانه می کشد. با نقد خانواده آغاز می کند و تا بالاترین سطوح سیاسی اعتراض اش را ادامه میدهد . نگاه کنید به باجه نفرین 5 . شاید با همه ی شکنندگی اش هنوز بتوان شعر امروز خطاب اش کرد . درباره ی دیوانگی ونسبت اش با شعر نگاه کنید به مصاحبه ی من با عنوان  تفکر – زبان- قدرت  مضبوط در سایت وازنا . در همین سایت جمعیت پرشوری از شاعران زن معرفی شده که نسل نوپای شعر امروز و فردا را تشکیل می دهند . زینب حسن پور – روجا چمنکار- ولیلا کرد بچه . شاید اینها جدی ترین امیدواری های شعر دهه ی نود باشند . آغازی دوباره که در میان آنها چمنکار البته از دهه ی 70 شروع کرده است .و هیچگاه نتوانسته است از نگاه بچگانه خود به شعر دست بردارد . او دختر بچه هایی را توصیف می کند که می توانند به راحتی در خانه پدر منتظر سرباز هایی باشند که به خدمت وظیفه رفته اند . او نگران  پوتین ها ست . زینب حسن پور هرچند خلاقیت رزا را در کار زبانی نداشته است به اروتیسمی ژنی در زبان دامن زده است که بعد از او میان دختران دیگر مد شد . وقتی سال 79 من و شهریار مندنی پور به عنوان داور متفقن به شعر او رای دادیم این جنبش از انجمن شعر دانشگاه صنعتی اصفهان اعلام موجودیت کرد – که به سرنوشت سیاهکل انجامید . همان شب مریم و زینب را از دانشگاه اخراج کردند . با همه ی این ها و نقش ستایش بر انگیز زنان در جنبش اجتماعی امروز ایران که تازه راه سبز یک جلوه اش است – به گمان من  زن ایران تا آزادی راه بسیار طولانی در پیش دارد . شاید یک قرن کار فرهنگی لازم است . در ادامه تا آنجا که به شعر مربوط می شود در یک آسیب شناسی جامعه شناختی- فلسفی این جنبش نو پا از یک جور یک جانبه نگری در تحلیل هایش رنج می برد . یک جانبه نگریستن به وضعیت زن امروز ایران . ریشه ی این تفکر در تحلیل های نادرست سیمون دوبوار و سارتر در درک ماهیت ارتباط است . اینکه دیگری در نگاه تو شیئ واره میشود و اینکه تو زیر نگاه دیگری به اضطراب می رسی – اساسن یک کژفهمی  از مساله ی بنیادین کی یر که گور است. و آن حذف فدئیسمی ست که اساسن دریافت ِinternal experience  را از وضعیت بشری ممکن می کند . ابراهیم در مواجهه با دیگری (امر قدسی و انسان ) به مدد ایمان ارتباط را با اسماعیل در سکوت برگذار می کند . اگر دون ژوان با سکس .  دوبوار اضطراب شیء وارگی در مواجهه با دون ژوان را به خوبی دریافته است و برای گریز از شیئ وارگی انسان مدرن در غیاب ایمان به رکن جهارم گریز از آگاهی های کاذب کلاسیک – همدوش با آگاهی طبقاتی مارکس و ناخود آگاهی فروید و آگاهی اخلاقی نیچه : آگاهی جنسیتی را مطرح می کند. اما او مبارزه اش به نزاع با تفکر مردانه منجر می شود. این یعنی بن بست . یک جور مونادولوژی جنسی . چیزی که بحران جهان معاصر را از وال استریت تا آپارتاید جنسی در خاور میانه  نمایندگی کرد . راه گریز از این بن بست دست برداشتن از این یک جانبه نگری ست . زنان باید بدانند که مردان نیز در نگاه ایشان می توانند شیئ واره شوند – اگر انسان نتواند فراتر از جنسیت اش به انسان نگاه کند .  بحران غرب بحران شیء وارگی ست . بحرانی که  ناشی از استحاله ی مفهوم کار به مثابه ی ارزش تاریخی   - در پول به عنوان ارزش جامعه ی سرمایه داری ست . تبلیغ کالا با سکس منجر به ارزش افزوده می شود . بن بستی که راه برون رفت از آن  به رسمیت شناختن انسان به مثابه ی انسان است . زنان با کار در جامعه به بدنه ی نیروی کار تزریق می شوند و با خودآگاهی طبقاتی همچون نیرو محرکه ی پرولتوریا  وظیفه ی تاریخی خود را در قبال انسان ایفا می کنند . شاید همه ی مشکل چنان که مارکس و لوکاچ نشان داده اند ناشی از همین مسئله بوده است . تا آنجایی که به زن ایرانی مربوط می شود حضور او در این عرصه پس از انقلاب مشروطه از خانواده به دولت – و تازگی ها بخش خصوصی ادامه یافته است .  درک مفهوم کار عالی ترین و کمال یافته ترین نوع شناخت است . من این کمال یافتگی را در شعرهای فرحناز عباسی وپریوش جوکار به دقت زیر نظر گرفته ام . اکنون وقت آن است که به طرح جدی شاعرانی در این سطح بپردازیم.





پانوشتها .


1.                سایت مانی ها
2.                سایت وازنا
3.                سایت سه پنج
4.                نگاه کنید به " مقایسه ی الیوت و مایکوفسکی " . هنگام ویژه ی الیوت .
5.                سایت مانی ها

ارسال یک نظر

پادکست سه پنج

Google+ Followers

ضد سانسور

  • تمام کتاب های سلمان رشدی به فارسی

    آیات شیطانی. بچه های نیمه شب. شرم. هارون و دریای قصه ها.سلمان رشدی و حقیقت در ادبیات

  • عایشه بعد از پیغمبر

    .دانلود کتاب عایشه بعد از پیغمبر،کورت فریشلر ترجمۀ ذبیح الله منصوری

  • فیلم کشتار شصت و هفت

    در تابستان ۱۳۶۷ و تنها یک ماه پس از پایان جنگ هشت ساله با عراق آیت الله خمینی در نامه محرمانه ای فرمان قتل هزاران زندانی سیاسی را صادر کرد. این حادثه در تاریخ معاصر ایران به کشتار ۶۷ معروف شده است. این مستند نگاهی است به این جنایت هولناک.

  • در جستجوی زمان از دست رفته

    دانلود تمام جلد های در جستجوی زمان از دست رفته /مارسل پروست/ ترجمه مهدی سحابی

  • تاریخ طبری

    دانلود تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک تالیف محمدبن جریر طبری ترجمۀ ابوالقاسم پاینده

  • از سیدضیاء تا بختیار

    دانلود از سیدضیاء تا بختیار نویسنده:مسعود بهنود

  • میراث انقلابی چه گوارا

    دانلود میراث انقلابی چه گوارا /اولیویه بزانسن، میشل لووی ترجمۀ نیکو پورورزان

  • فیلم کشتار شصت و هفت

    در تابستان ۱۳۶۷ و تنها یک ماه پس از پایان جنگ هشت ساله با عراق آیت الله خمینی در نامه محرمانه ای فرمان قتل هزاران زندانی سیاسی را صادر کرد. این حادثه در تاریخ معاصر ایران به کشتار ۶۷ معروف شده است. این مستند نگاهی است به این جنایت هولناک.

سه پنج در شبکه های اجتماعی